خشم یکی از واکنشهای طبیعی بدن به فشار، تهدید یا ناکامی است، اما وقتی این واکنش از کنترل خارج میشود، میتواند به سلامت روان، روابط و حتی بدن آسیب بزند. آنچه کمتر به آن توجه میشود، نقش مستقیم سیستم عصبی در شکلگیری و تشدید خشم است؛ جایی که یوگا و بهویژه تمرینهای تنفسی آن میتوانند مداخلهای مؤثر و عملی باشند.
ثبت نام در کلاسهای یوگا آسانا
از نگاه علمی، خشم زمانی اوج میگیرد که سیستم عصبی سمپاتیک — همان سیستم «جنگ یا گریز» — در حالت هشدار باقی میماند. در این وضعیت، ضربان قلب بالا میرود، تنفس سطحی میشود و بدن برای واکنش سریع آماده میشود، حتی اگر تهدید واقعی وجود نداشته باشد. نتیجه این حالت، واکنشهای تکانشی، پرخاشگری کلامی یا رفتاری و احساس از دست دادن کنترل است.
تمرینهای تنفسی یوگا دقیقاً در همین نقطه وارد عمل میشوند. تنفس آگاهانه، بهخصوص بازدمهای طولانی و کنترلشده، پیام روشنی به سیستم عصبی پاراسمپاتیک ارسال میکند: «خطر تمام شده، آرام باش». این تغییر ساده اما هدفمند در الگوی تنفس، میتواند شدت واکنش عصبی را کاهش دهد و فاصلهای حیاتی بین احساس خشم و بروز رفتار ایجاد کند.
به بیان سادهتر، قبل از اینکه خشم رفتار را کنترل کند، شما بدن را آرام میکنید. وقتی بدن از حالت هشدار خارج میشود، ذهن هم شفافتر عمل میکند و امکان انتخاب واکنش منطقیتر فراهم میشود. این همان نقطهای است که یوگا از یک فعالیت صرفاً فیزیکی، به ابزاری برای تنظیم هیجانی تبدیل میشود.
علاوه بر تمرینهای تنفسی، برخی حرکات یوگا بهطور مشخص برای تخلیه تنش و فروکش کردن خشم طراحی شدهاند. یکی از این حرکات، حرکت هیزمشکن است که ترکیبی از تنفس فعال، حرکت بدنی و تخلیه انرژی انباشتهشده است؛ چیزی که در زمان خشم بهشدت به آن نیاز داریم.
در اجرای حرکت هیزمشکن، با یک دم عمیق دستها را بالای سر میبرید، انگار که تبر را برای ضربه بالا بردهاید. سپس با یک بازدم پرقدرت و ضربهای از دهان، دستها را به سمت پایین میآورید و هوا را با صدا خارج میکنید. این بازدم انفجاری، به بدن اجازه میدهد تنش، عصبانیت و انرژی سرکوبشده را بهصورت ایمن تخلیه کند.
نکته مهم این است که این حرکت نه برای سرکوب خشم، بلکه برای هدایت آن طراحی شده است. یوگا خشم را انکار نمیکند؛ آن را میبیند، میپذیرد و سپس از طریق بدن و تنفس، شدت آن را کاهش میدهد. به همین دلیل، این تمرینها میتوانند برای افرادی که در محیطهای پرتنش زندگی یا کار میکنند، بسیار کاربردی باشند.
مربیان یوگا توصیه میکنند تمرینهای تنفسی و حرکات آرامکننده، بهصورت منظم و نه فقط در لحظه خشم انجام شوند. وقتی بدن به این الگوها عادت کند، در موقعیتهای واقعی هم سریعتر به حالت تعادل بازمیگردد.
در شرایطی که استرسهای روزمره رو به افزایش است، استفاده از ابزارهایی ساده، در دسترس و بدون عوارض مانند یوگا، میتواند نقش مهمی در سلامت روان ایفا کند. تنظیم خشم، بیش از آنکه یک مهارت ذهنی باشد، یک فرآیند بدنی است؛ و یوگا دقیقاً با بدن شروع میکند.
دیدگاهتان را بنویسید