نیاما دومین شاخه از مسیر هشتگانه یوگا در یوگا سوترا پاتانجلی است. اگر یاما بیشتر به رابطه ما با دیگران و جهان اطراف میپردازد، نیاما توجه را به خودمان برمیگرداند: عادتها، انضباط شخصی، رضایت، خودشناسی و نحوه مواجهه با چیزهایی که کنترلشان در دست ما نیست.
نیاما پنج اصل دارد:
- شاوچا
- سانتوشا
- تاپاس
- سوادهیایا
- ایشوارا پرانیدانا
این مفاهیم شاید در نگاه اول فلسفی به نظر برسند، اما میتوان ردشان را در اتفاقهای ساده روزمره، از تمرین منظم گرفته تا مقایسه نکردن خود با دیگران، پیدا کرد.
برای آشنایی با ساختار کامل این مسیر میتوانید مقاله یوگا سوترا پاتانجلی را هم بخوانید.
ثبت نام در کلاسهای یوگا آسانا
نیاما در مسیر هشتگانه یوگا
پاتانجلی مسیر یوگا را در هشت شاخه توضیح میدهد:
- یاما
- نیاما
- آسانا
- پرانایاما
- پراتیاهارا
- دهارانا
- دهیانا
- سامادهی
این ترتیب نشان میدهد که در نگاه کلاسیک، یوگا فقط از حرکتهای بدنی تشکیل نشده است. رفتار، عادتها و کیفیت رابطه فرد با خودش هم بخشی از تمرین محسوب میشود.
پنج نیاما کداماند؟
| نیاما | معنی رایج | برداشت کاربردی |
| شاوچا | پاکیزگی | توجه به بدن، محیط و ورودیهای ذهن |
| سانتوشا | رضایت | پذیرفتن وضعیت فعلی بدون کنار گذاشتن رشد |
| تاپاس | انضباط | استمرار آگاهانه |
| سوادهیایا | مطالعه خود | شناخت الگوهای رفتاری و یادگیری |
| ایشوارا پرانیدانا | تسلیم به امر برتر | پذیرفتن اینکه همه نتایج قابل کنترل نیستند |
این ترجمهها تنها تفسیر ممکن نیستند و بعضی اصطلاحات در سنتهای مختلف با تفاوتهایی توضیح داده میشوند.
شاوچا چیست؟
شاوچا معمولاً به «پاکی» یا «پاکیزگی» ترجمه میشود.
در سادهترین شکل، میتواند به بدن، لباس، مت و محیط تمرین مربوط باشد. اما میتوان آن را کمی گستردهتر هم دید: چه مقدار خبر، محتوای شبکههای اجتماعی یا اطلاعات غیرضروری وارد ذهنمان میکنیم؟
شاوچا به معنی وسواس در پاکیزگی یا «سمزدایی» بدن نیست. بیشتر درباره توجه به کیفیت محیط و عادتهاست.
سانتوشا چیست؟
سانتوشا یعنی رضایت یا خشنودی؛ اما نه به معنی دست کشیدن از هدف.
مثلاً ممکن است روی یک حرکت یوگا کار کنید و هنوز نتوانید آن را کامل اجرا کنید. سانتوشا یعنی برای پیشرفت تلاش کنید، بدون اینکه ارزش تمرین امروز را فقط به رسیدن به آن حرکت وابسته بدانید.
پس میتوان هم هدف داشت و هم دائماً از وضعیت فعلی ناراضی نبود.
تاپاس در یوگا چیست؟
تاپاس را میتوان با مفاهیمی مثل انضباط، پشتکار و استمرار توضیح داد.
مثلاً:
- تمرین کوتاه اما منظم
- ادامه دادن یک برنامه حتی در روزهای کمانگیزه
- ساختن عادتهای پایدار
اما تاپاس به معنی تحمل درد نیست. اگر هنگام تمرین درد تیز، بیحسی، گزگز یا فشار غیرعادی دارید، ادامه دادن به اسم «انضباط» تصمیم درستی نیست.
در صورت آسیب، بارداری، فشار خون کنترلنشده یا بیماری خاص، درباره تمرین بدنی با پزشک، فیزیوتراپیست یا مربی متخصص مشورت کنید.
سوادهیایا چیست؟
سوادهیایا معمولاً به «مطالعه خود» اشاره دارد و در بعضی تفاسیر، مطالعه متون مرتبط با یوگا را هم شامل میشود.
در زندگی روزمره میتوان با سؤالهای ساده شروع کرد:
- چرا در بعضی موقعیتها سریع عصبانی میشوم؟
- چرا خودم را با دیگران مقایسه میکنم؟
- چه رفتارهایی مدام در زندگی من تکرار میشوند؟
هدف، تحلیل بیپایان خود نیست؛ بیشتر دیدن الگوهایی است که معمولاً متوجهشان نمیشویم.
سوادهیایا جای رواندرمانی را نمیگیرد. اگر با اضطراب شدید، افسردگی، تروما یا مشکل روانی جدی روبهرو هستید، مراجعه به متخصص اهمیت دارد.
ایشوارا پرانیدانا چیست؟
ایشوارا پرانیدانا از مفاهیمی است که ترجمههای متفاوتی دارد؛ از «تسلیم به خدا» و «سپردن به امر برتر» تا پذیرفتن محدودیت کنترل انسان بر نتیجه.
یک برداشت کاربردی این است:
برای چیزی که برایتان مهم است تلاش کنید، اما بپذیرید که نتیجه نهایی همیشه کاملاً دست شما نیست.
مثلاً برای یک مصاحبه کاری میتوانید آماده شوید و بهترین عملکردتان را داشته باشید، اما تصمیم نهایی فقط به شما بستگی ندارد.
این مفهوم زمینه معنوی دارد و افراد ممکن است بسته به باورهایشان برداشت متفاوتی از آن داشته باشند.
تفاوت یاما و نیاما چیست؟
به زبان ساده:
یاما بیشتر درباره رابطه ما با جهان است و نیاما بیشتر درباره رابطه ما با خودمان.
| یاما | نیاما |
| رابطه با دیگران و جهان | رابطه با خود |
| شاخه اول | شاخه دوم |
| آهیمسا، ساتیا، آستیا، براهماچاریا، آپاریگراها | شاوچا، سانتوشا، تاپاس، سوادهیایا، ایشوارا پرانیدانا |
برای آشنایی با شاخه اول میتوانید مقاله یاما در یوگا را بخوانید.
نیاما در زندگی روزمره
لازم نیست این مفاهیم فقط در کلاس یوگا باقی بمانند.
| موقعیت | نیاما | مثال |
| شلوغی محیط | شاوچا | مرتب کردن فضای کار یا تمرین |
| مقایسه با دیگران | سانتوشا | توجه به مسیر خود |
| برنامهای که رها میشود | تاپاس | استمرار با هدف کوچک و واقعی |
| واکنشهای تکراری | سوادهیایا | مشاهده الگوهای رفتاری |
| نتیجه یک اتفاق | ایشوارا پرانیدانا | تلاش بدون کنترلگری بیش از حد |
آیا نیاما یعنی سختگیری با خود؟
نه.
چند تفاوت مهم:
شاوچا یعنی پاکیزگی، نه وسواس.
سانتوشا یعنی رضایت، نه بیهدفی.
تاپاس یعنی استمرار، نه تحمل درد.
سوادهیایا یعنی مشاهده خود، نه تحلیل دائمی.
ایشوارا پرانیدانا یعنی پذیرش محدودیت کنترل، نه منفعل بودن.
اگر این مرزها فراموش شوند، نیاما خیلی زود از یک مسیر تمرینی به مجموعهای از قوانین سخت تبدیل میشود.
آیا برای تمرین نیاما باید مذهبی باشیم؟
لزوماً نه.
یوگا سوترا در یک سنت فلسفی و معنوی شکل گرفته و بعضی مفاهیم آن، بهخصوص ایشوارا پرانیدانا، زمینه معنوی مشخصی دارند.
در عین حال، افراد امروز ممکن است این اصول را با توجه به باورهای شخصی خود تفسیر کنند. بهتر است نه زمینه سنتی آنها حذف شود و نه یک برداشت واحد به همه تحمیل شود.
نیاما در تمرین یوگا
میتوان پنج اصل را حتی در یک کلاس معمولی یوگا هم دید:
- شاوچا: فضای تمرین مرتب و مناسب
- سانتوشا: مقایسه نکردن خود با نفر کناری
- تاپاس: تمرین منظم
- سوادهیایا: مشاهده واکنش خود هنگام سخت شدن یک حرکت
- ایشوارا پرانیدانا: تلاش بدون وسواس روی نتیجه
اگر هنوز در حال پیدا کردن سبک مناسب خود هستید، مقاله انواع یوگا میتواند برای مقایسه سبکهای مختلف مفید باشد.
تجربه مربی؛ یک روش ساده برای تمرین نیاما
لازم نیست هر پنج اصل را همزمان تمرین کنید. هر هفته فقط یکی را انتخاب کنید.
مثلاً:
شاوچا: فضای تمرینتان را مرتب نگه دارید.
سانتوشا: بعد از تمرین، یک نکته مثبت درباره همان جلسه یادداشت کنید.
تاپاس: سه بار در هفته فقط ۱۰ دقیقه تمرین کنید.
سوادهیایا: ببینید در کدام بخش تمرین خودتان را قضاوت کردید.
ایشوارا پرانیدانا: روی کیفیت تلاش تمرکز کنید، نه نتیجه نهایی.
این روش سادهتر و عملیتر از تلاش برای اجرای کامل همه اصول از روز اول است.
اشتباهات رایج درباره نیاما
- شاوچا را با Detox یکی بدانیم.
- سانتوشا را بیخیالی تعبیر کنیم.
- تاپاس را با فشار بدنی اشتباه بگیریم.
- سوادهیایا را جایگزین رواندرمانی کنیم.
- ایشوارا پرانیدانا را فقط با یک برداشت توضیح دهیم.
- از این مفاهیم برای قضاوت دیگران استفاده کنیم.
بعد از نیاما چه میآید؟
بعد از یاما و نیاما، مسیر هشتگانه به آسانا و پرانایاما میرسد و بعد وارد مراحل درونیتری مثل پراتیاهارا، دهارانا، دهیانا و سامادهی میشود.
پراتیاهارا موضوع مهم بعدی این مسیر است؛ مرحلهای که توجه از محرکهای بیرونی به سمت درون برمیگردد.
جمعبندی
نیاما دومین شاخه از مسیر هشتگانه یوگاست و پنج اصل دارد: شاوچا، سانتوشا، تاپاس، سوادهیایا و ایشوارا پرانیدانا.
این پنج اصل را میتوان راههایی برای نگاه دقیقتر به عادتها و رابطه با خود دانست: محیط و ذهنمان را چطور مدیریت میکنیم؟ چقدر به داشتههای فعلی رضایت داریم؟ آیا میتوانیم استمرار داشته باشیم؟ چقدر الگوهای خودمان را میشناسیم؟ و تا چه اندازه میتوانیم نتیجه را از کنترل کامل خودمان جدا کنیم؟
اگر میخواهید در کنار فلسفه یوگا، بخش عملی آن را هم تجربه کنید، میتوانید کلاسهای یوگا آسانا را بررسی کنید.
دیدگاهتان را بنویسید